WAT JE ZELF KUNT DOEN BIJ ONGEZONDE, CHRONISCHE STRESS

In dit artikel lees je hoe je om kunt gaan met ongezonde, chronische stress. Zodat je overspannenheid of burn-out kunt voorkomen, of hiervan kunt herstellen. De holistische visie op gezondheid vormt de leidraad. In deze visie is er aandacht voor je fysieke, mentale, emotionele, energetische en spirituele welzijn.

HOLISTISCH

Holistisch komt van het Griekse “holos”, dat volledig, geheel betekent. Het holisme gaat uit van het principe dat alles met elkaar verbonden is. Alles bestaat uit energie, alles om je heen en alles in jezelf. Die energie zorgt voor verbinding en voor een geheel. Alles is dus onderdeel van een groter geheel. En dat geheel is ook meer dan de som der delen. De samenhang tussen verschillende delen en hun interactie, naast de kenmerken van de verschillende delen, vormen een complex geheel.

De holistische visie op gezondheid, gaat er vanuit dat je fysieke welzijn, verbonden is met je mentale, emotionele, energetische en spirituele welzijn. Ze beïnvloeden elkaar. Deze visie stimuleert je om in harmonie te leven met jezelf en met anderen. 

De holistische visie is breder dan de Westerse biochemische visie op (geestelijke) gezondheid. Volgens de laatste visie voel je je niet depressief omdat je je verlaten voelt door je ouders of partner, maar omdat het serotoninegehalte in je hersenen te laag is. Als je bloeddruk te hoog is, dan heeft dit niet te maken met langdurige stress op het werk, maar met de chemische stof angiotensie. Neem een angioconversie-enzymremmer en je bloeddruk wordt weer normaal, is de gedachte. Het gaat in deze benadering vooral om het op korte termijn verhelpen van symptomen. Helaas leidt dit zelden tot echte heling en heeft medicatie meestal bijwerkingen. Natuurlijk is dit ietwat gecharcheerd en is er gelukkig steeds meer aandacht voor een bredere visie op gezondheid.

De holistische visie zegt dat je je lichaam goed dient je te verzorgen, omdat het je thuisbasis is. Gezond eten, genoeg beweging, slaap en ontspanning, ze vormen een must voor een gezond lichaam. 

Bij overspannenheid en burn-out is je fysieke lichaam, je thuisbasis, zodanig uitgeput dat het ook je mentale, emotionele, energetische en spirituele welzijn heeft aangetast. Denk aan:

  • Mentaal op zijn, moe, uitgeblust 
  • Piekeren, angstig zijn
  • Besluiteloosheid
  • Concentratieverlies
  • Vergeetachtig
  • Prikkelbaar, kort lontje hebben
  • Somber voelen
  • Minder zelfvertrouwen
  • Apathisch voelen
  • Geen verbinding meer ervaren met je innerlijke vuur
  • Afzonderen, geen zin in sociaal contact
  • Niet meer kunnen genieten

Het is belangrijk om professionele hulp te zoeken als je bovenstaande klachten ervaart. Maar je kunt zelf ook heel veel doen om in balans te komen of te voorkomen dat je uit balans raakt.

WAT KUN JE ZELF DOEN?

AANDACHT VOOR JE FYSIEKE LICHAAM: VOELEN

Mensen die overspannen of burn-out zijn, zijn veel te lang doorgegaan met zichzelf uitputten. Daarvoor hebben ze  ook de verbinding met het lichaam losgelaten. Anders hadden ze niet door kunnen gaan. Dan hadden ze immers gemerkt dat ze moe waren en rust nodig hadden.

Probeer daarom altijd in contact te blijven met je lichaam en deze te voelen. Waar stroomt het? Waar stroom het niet, waar voel je ongemak en spanning in je lijf? Misschien ervaar je spanning bij je schouders, nek, buik of onderrug. Misschien ervaar je veel spanning in je hoofd, heb je hoofdpijn. Of zijn er andere plekken waar je ongemak voelt? Probeer te luisteren naar de behoefte van je spieren en gewrichten. 

Ga liggen op je rug, zorg ervoor dat je warm blijft en ga voelen. Een bodyscan kan je helpen om je te ondersteunen in het voelen van je lichaam. Of doe een simpele yogaoefening om je lichaam te ervaren. 

Het zenuwstelsel, hormoonstelsel en het immuunsysteem kunnen ontregeld zijn bij chronische uitputting. In de eerste fase van het herstellen van overspannenheid en burn-out is voldoende rust nodig om de energie en fysieke processen te herstellen. Een dagstructuur en het ontwikkelen van gezonde slaap-, voeding-, beweging-, leef- en werkgewoonten, horen hierbij. Herstellen kost tijd. De klachten zijn niet in enkele dagen ontstaan en zullen daarom ook niet na enkele dagen weggaan. Doe vooral niet hard je best om te herstellen, dat werkt juist averechts. 

MENTALE WELZIJN

Voor je mentale welzijn is het van belang om je brein te inspireren, te prikkelen en energie te geven. Dus niet piekeren en malen, maar aandacht voor de dingen die jouw leven en werk zin geven. 

Als je oververmoeid en uitgeput bent, zijn er vaak steeds terugkerende negatieve gedachten. Het gevaar is dat je in deze gedachten gaat geloven. Maak er daarom een gewoonte van om op een af een afstand naar je gedachten te kijken. Observeer ze en zie ze als wolken die weer voorbij zweven. Ga hiervoor zitten op een kussentje of stoel en sluit je ogen. Je kunt ook je ogen geloken houden en naar de grond voor je kijken. Of gaan liggen onder een dekentje. Wat je ook doet, het is belangrijk om jezelf te kunnen observeren. Dus kies een houding die fijn en gemakkelijk voelt.

Meer stilte en rust in je leven maakt het makkelijker om naar een getuigende vorm van gewaarzijn te stappen. Voor het loskomen van de dagelijkse stroom van gedachten hebben we ruimte in ons hoofd nodig. Even niets doen, even zitten of lopen en ademen. Er zijn vele ademhalingsoefeningen om jezelf tot rust te brengen. Een rustige ademhaling is een buikademhaling met weinig ademhalingen per minuut, die je nauwelijks hoort en waar je weinig moeite voor hoeft te doen. 

Maak ook ruimte voor het kijken naar een zonsondergang, luister naar fluitende vogels  of ruik aan een geurende roos. Door verbinding met de natuur te ervaren, ontstaat ruimte in je hoofd. 

De beste antwoorden op een probleem krijg je op momenten waar je even niets aan je hoofd hebt en ontspanning ervaart.  Hard werken en piekeren over oplossingen leiden vaak tot weinig. Het is zonde om daar energie aan te verspillen. Natuurlijk kun je ook resultaten bereiken door er veel moeite voor te doen. Als je wil opschieten en haasten, heeft dat wel zijn prijs: ongezonde stress. En dat is nu net waar je minder van wilt.

EMOTIES EN GEVOELENS ERVAREN

In een burn-out kun je angst, verdriet, wanhoop en gebrek aan zelfliefde ervaren. Als je je realiseert dat je gevoelens en emoties hebt, en dus niet bént, wordt het een stuk eenvoudiger om ze toe te laten. Door ze toe te laten, kun je ze ook laten gaan. Daarmee creëer je ruimte.

Voor je emotionele welzijn is het belangrijk om je veilig en geliefd te voelen bij jezelf. Wanneer je emotioneel in balans bent, kun en wil je waarschijnlijk ook meer liefhebben en je compassie tot uiting brengen. Ook is het belangrijk om je te realiseren dat je emoties en gevoelens je iets duidelijk maken. De meeste mensen hebben geleerd om in het hoofd te zitten, om zich aan te passen aan anderen, om gevoelens te onderdrukken of te negeren. Stop daarmee!

Gevoelens en emoties ontstaan door behoeften die al dan niet vervuld worden. Door meer contact te hebben met de menselijke behoeften die ten grondslag liggen aan je gedrag en gevoelens, ontstaat verbinding. Dan sta je echt in contact met wat je wil en kun je dit ook makkelijker uitdrukken. Je kunt betere keuzes maken en grenzen stellen. 

Op meerdere manieren kun je in contact komen met je emoties en gevoelens. Via je zintuigen en lichaam, via je verbeelding, door stil te zitten zoals bij meditatie of juist door beweging zoals in dans of tijdens een wandeling.

Ook “negatieve” emoties horen erbij. Door ze als negatief te labelen zeg je eigenlijk dat je ze niet mag voelen. Dus weg met het label “negatief”. Angst, verdriet, woede, jaloezie, schaamte en walging hebben allemaal een functie.

  • Angst zorgt ervoor dat je reageert op gevaar en je voorbereidt op veranderingen.
  • Verdriet zorgt ervoor dat je treurt om iets dat er niet is of niet werkt. Het is een stap richting loslaten. 
  • Met woede bewaak je persoonlijke grenzen. 
  • Bij jaloezie voel je je  bedreigd en onzeker over iets. Door hier aandacht aan te schenken, kun je helen. 
  • Schaamte zorgt ervoor dat je anderen geen pijn doet en bepaalde grenzen respecteert. Het kan ongezond zijn, als het van buitenaf opgelegd wordt.
  • Walging zorgt ervoor dat je uit de buurt blijft van gevaar. Walging voorkomt dat je in bepaalde situaties je gezondheid schaadt.

Marshall Rosenberg heeft vier eenvoudige vragen bedacht waarmee je je emotionele welzijn en de verbinding met anderen kunt versterken:

  1. Wat neem ik waar?
  2. Wat voel ik?
  3. Wat heb ik op dit moment nodig (behoeften)?
  4. Welk verzoek heb ik voor mezelf of voor iemand anders?

Met deze vragen kun je erachter komen wat je nodig hebt om meer vreugde, ontspanning en levenszin te ervaren en wat je daarvoor kunt doen.

ENERGETISCHE BALANS

Alles bestaat uit energie en jij dus ook. Als je energie vrijelijk door je lichaam en geest stroomt, zul je je gezond en levendig voelen. Je energetische welzijn heeft te maken met goede gronding, ontspannen ademhalen en je grenzen goed bewaken. Je wordt voortdurend blootgesteld aan prikkels en energie, die vaak onopgemerkt, invloed uitoefenen. Zeker als je sensitief bent, loop je het risico om de energie van anderen over te nemen. Dit kan leiden tot vermoeidheid. 

Als je overspannen of burn-out bent, voel je je moe en zelfs opgebrand. Je hebt te lang teveel energie gegeven en te weinig energie ontvangen. Daarom is het belangrijk om goed voor je energiehuishouding te zorgen. Zorg voor een ontspannen ademhaling, hiervoor zijn allerlei ademhalingsoefeningen. Zorg ervoor dat er een balans is tussen geven en ontvangen. Zorg ervoor dat je lekker in je vel zit, dan kun je je energetische grenzen beter bewaken. En omring jezelf met mensen die je voeden en niet uitputten. 

Dit betekent niet dat je helemaal moet stoppen met geven. Dan stop je namelijk de natuurlijke energiestroom van geven en ontvangen. Als een rivier stopt met stromen, dan stagneert het leven in de rivier. Daarom zal het water doen wat het moet doen om verder te kunnen stromen, ook rotsblokken zal de rivier niet doen stoppen met stromen. 

Wat heb jij nodig om te kunnen blijven stromen?

SPIRITUELE WELZIJN

Je spirituele welzijn kun je op meerdere manieren voeden, dat heeft ook te maken met wat spiritualiteit voor jou betekent. Voor de een heeft het te maken met religie of met bovennatuurlijke krachten. Voor de ander gaat het om de verbinding met je ware zelf, met je ziel en/of de bron van leven en bewustzijn. Of om het besef dat je onderdeel bent van een groter geheel.

Als je op spiritueel niveau gevoed bent, dan bezit je over het vermogen om met levensvragen om te gaan, om levenswijsheid door te geven, om met passie, vertrouwen en toewijding te leven. Wie spirit heeft, heeft innerlijke kracht en vuur: “a lust for life”. 

Wat geeft jou innerlijke kracht?

STAP VOOR STAP OPBLOEIEN

Als je je  realiseert dat alles in de natuur continu verandert, kun je niet anders dan concluderen dat je als mens ook continu verandert. Het leven is niet statisch. Bepaalde natuurwetten zorgen voor beweging; dat een bos gecreëerd wordt of een woestijn, of een menselijk lichaam. 

De intelligentie van de natuur werkt zonder moeite: onbekommerd en harmonieus. Als je kijkt naar hoe gras groeit, dan zie je dat gras niet probeert te groeien, maar gewoon groeit. Bloemen proberen niet te bloeien, ze bloeien. Net zoals vogels vliegen en vissen zwemmen. En net zoals de aarde ronddraait rond zijn eigen as. Zonder moeite. In de Oosterse filosofie zegt men: “Doe minder en bereik meer.” 

In de natuur ontstaat vernieuwing aan de rand van chaos en orde: “chaorde”. En dat is soms ook een periode met onzekerheid en angst. 

Stel de juiste vragen om erachter te komen wat je echte levensdoel is, zo ontwikkel je bewustwording en een richting. 

  • Wie ben je echt, wie ben je in essentie? 
  • Wat zijn je unieke talenten waarop je kunt vertrouwen? 
  • Wat is het leven en werk dat echt bij je past? 
  • Wat kun je doen om je levensmissie te ontdekken en vorm te geven?

Neem genoeg tijd om de vragen te onderzoeken en beantwoorden. Heb het vertrouwen om geduldig te zijn. Door in het onbekende te stappen, verruim je je blik en je leven: je laat de controle los en staat open voor alle mogelijkheden. 

OPBLOEIEN begeleidt ondernemers, werknemers en teams in organisaties bij het versterken van hun veerkracht. Waar nodig wordt er samenwerking gezocht met andere professionals.

Elk mens is uniek. Er is daarom geen standaard stappenplan. Wel een dynamische aanpak met aandacht voor energie en het versterken van de fysieke, emotionele en mentale veerkracht van mensen.