VAN OORDELEN NAAR GEWELD

28/03/2015

Ontspannen of lui, eerlijk of tactloos, betweter of wijs, koppig of doorzetter, nieuwsgierig of bemoeizuchtig, rustig of saai, standvastig of inflexibel, aanhankelijk of afhankelijk, eigenwijs of stuurloos, vasthoudend of dogmatisch, zelfbewust of arrogant, mensenschuw of verlegen, speels of kinderachtig, roekeloos of avontuurlijk, onrustig of levendig, sensitief of zwak, brutaal of expressief, chaotisch of creatief… Het etiket dat je plakt op het gedrag van een ander, zegt meestal meer over jezelf, je eigen waarden en behoeften dan over de persoon zelf.

Lees hoe het oordelen leidt tot geweld, en hoe je oordeelvrij kunt waarnemen en communiceren. Vanuit behoeften, vertrouwen, verbinding en met nieuwsgierigheid. Gewoon ‘wat is’ in plaats van ‘wat er zou moeten zijn’. Het werkt helend.

 

NIEUWE ONTDEKKINGEN

sam en rumiAls je naar de oppervlakte van dingen en mensen kijkt, zie je de buitenkant. Met verder kijken naar dat wat daaronder ligt, begint het ontdekken en contact maken. Wil je dat jouw wereldbeeld gebaseerd is op wat goed en fout is, en wat mooi of lelijk? Zoek je een statische wereld waarin de dingen zijn zoals ze aan de oppervlakte lijken? Of accepteer je dat alles continu aan verandering onderhevig is, inclusief jijzelf? En dat elk mens een verhaal heeft dat een bepaalde gedraging in een breder perspectief kan plaatsen?

Oordeelvrij waarnemen is de hoogste vorm van menselijke intelligentie. Door hiervoor te kiezen, zul je je leven verrijken met nieuwe ontdekkingen, meer diepgang en hechte relaties. Het is de kunst van verwonderen, vertrouwen, verbinden en helen oftewel het pad naar geweldloosheid.

 

BREKEN OF HELEN

Stel je voor, er gebeurt iets in je leven dat alles op zijn kop zet en de grond onder je voeten doet zakken. Er is schade aangericht en je kunt het niet meer herstellen. Er is niets dat je kunt doen om de situatie te veranderen. Je voelt je machteloos. Alsof je in een gevangenis zit, omdat je niet kunt ontsnappen aan de situatie en je gevoelens, ook als je de situatie accepteert. En er zijn mensen om je heen die oordelen en veroordelen, terwijl je juist zo’n behoefte hebt aan support en begrip. Hoe zou je je dan voelen? Eenzaam? Verdrietig? Beschaamd? Onzeker? Ongelukkig? Onmachtig?

En hoe zou je je in dezelfde situatie voelen als er mensen zijn die je steunen en hun empathie uiten? De situatie is er nog steeds, maar de omstandigheden zijn anders. Woorden en oordelen kunnen je breken of helen. Ze kunnen deuren openen of sluiten. Zij bepalen voor een groot deel hoe gelukkig we zijn.

Waar kies je als mens voor: voor breken of helen? Ik kies voor het helen. Ik ben namelijk verantwoordelijk voor de invloed van mijn gedrag op elk leven waarmee ik in aanraking kom.

Het kiezen voor helende woorden is makkelijker gezegd dan gedaan. Voor support en empathie is het belangrijk om oordeelvrij te luisteren, de ander volledig te accepteren zoals hij of zij is. Alleen is dit ons niet aangeleerd. We leven in een hiërarchische samenleving waarin we al van jongs af aan geleerd hebben dat “goed” gedrag wordt beloond en “slecht” gedrag bestraft. In de praktijk leidt straffen vooral tot angst, wrok en vijandigheid in plaats van doelgerichtheid, interne motivatie en verantwoordelijkheid.

niet allesDe conditionering van “goed” en “fout” zit ingebed in onze taal en schudt je niet zomaar van je af. Bewustwording van deze conditionering is de eerste stap naar mededogen en geweldloosheid, daarna volgen de vaardigheden. Gelukkig zijn er tools die jou en mij kunnen helpen om deze vaardigheden te ontwikkelen.

 

HET PAD NAAR GEWELDLOOSHEID

De conditionering van goed en fout, beloning en straf zit, zoals al eerder gezegd is, verweven in ons denken, onze taal en communicatie. Dit leidt tot analyseren, classificeren, diagnosticeren, verwijten en beschuldigen met als gevolg verdriet, conflict, geweld en oorlog.

Ons taalgebruik helpt ons niet om oordeelvrij te denken en uiten. Via taal maken we de complexiteit van de werkelijkheid bespreekbaar. Met woorden en begrippen geven we de wereld die continu verandert een vastheid en ordening die ze uit zichzelf niet heeft. Ook een mens kun je niet beschrijven en begrijpen aan de hand van algemene concepten of diagnoses. Zo doe je een mens tekort.

Nonviolent Communication (NVC) oftewel Geweldloze Communicatie kan je helpen om de conditionering van goed en fout te veranderen. Het is een communicatiemodel van Marshall Rosenberg en heeft als kern dat je de behoeften van anderen niet schaadt.

Zodra je met je behoeften in contact staat, die op tafel legt en ook die van een ander weet, ontstaat er ruimte voor iets anders. Door uit te gaan van behoeften ontdek je dat er veel gemeengoed bestaat met de ander en die ander ontdekt dat zelf ook. Over behoeften hoef je niet te onderhandelen, terwijl je wel geneigd bent om over oplossingen te onderhandelen of strijden. Door de wederzijdse behoeften helder te hebben, ontstaat er vanzelf ruimte voor oplossingen en dialoog.

Het is een communicatiemodel waarin verbinding ontstaat door via het hart contact te maken. Je richt je aandacht op wat je waarneemt, voelt, nodig hebt en wilt verzoeken om je leven te verrijken. In essentie hoef je niets te doen, behalve met aandacht en openheid te luisteren en je eerlijk, oordeelvrij te uiten.

Dit klinkt allemaal makkelijker dan dat het is. Om het te integreren in je dagelijkse gedrag, denkpatronen en in je communicatie vraagt het oefening in empathisch luisteren. Niet alleen naar ander, maar ook naar je eigen gedachten en (zelf)oordelen. Wat best lastig kan zijn, vooral als de ander zich in jouw optiek als een botte boer of boerin opstelt of als je dit bij jezelf constateert.

In de volgende animatie wordt duidelijk wat empathie is en hoe het verschilt van sympathie.

OORDELEN IS TRAGISCH EN GEVAARLIJK

We doen een ander tekort door te oordelen. We oordelen namelijk zelden op basis van feiten en meestal op basis van onvolledige of verkeerde informatie. We kennen het complete verhaal en de oorsprong van de ander niet, maar toch oordelen we over de ander.

We hebben niet dezelfde normen door verschillen in achtergrond, opvoeding, geloof, gevoel, leeftijd, karakter, missie, levenslessen, opleiding en ervaringen, maar toch oordelen we over de ander.

Verwarring, verdriet, conflicten en oorlogen kunnen we voorkomen door wat we zien niet te verwarren met wat we vinden. Eigenlijk is elk oordeel een tragische en gevaarlijke uiting van een onvervulde behoefte. Tragisch omdat we niet in staat zijn om contact te maken met onszelf en de ander. Gevaarlijk omdat de oordelen kunnen leiden tot conflict en in extreme geval oorlog. De oordelen van Hitler en zijn volgelingen over joden hebben geleid tot de massamoord van 5,7 miljoen joden.

 

VERVREEMDEN OF VERANTWOORDELIJKHEID NEMEN

verantwoordelijkheidBepaalde communicatievormen vervreemden ons van mededogen en contact. Door anderen te analyseren en beoordelen, drukken we in wezen onze eigen behoeften en waarden uit. Moralistische oordelen impliceren dat mensen slecht zijn of verkeerd handelen wanneer zij niet in overeenstemming met onze waarden handelen. Het is een taal vol woorden die mensen en hun handelingen classificeren en in hokjes plaatsen, en wat bijdraagt aan geweld.

We kunnen kiezen voor een taal die bewuste keuzes onderkent. Niet omdat het ‘moet’, maar vanuit behoeften. Je volgt bijvoorbeeld een bevel op, niet omdat het moet, maar omdat je bang bent voor gevolgen als ontslag of vervolging. Deze gevolgen vinden hun oorsprong in basisbehoeften als voeding, veiligheid en een dak boven je hoofd hebben. Door de woorden ‘moeten’ en ‘dienen’ te gebruiken verduister je eigenlijk je persoonlijk verantwoordelijkheidsbesef voor gedrag, gedachten en gevoelens. We ontkennen verantwoordelijkheid voor onze acties als we de oorzaak buiten onszelf zien.

Voorschriften van mensen boven ons, groepsdruk, beleidsregels, procedures, psychologisch verleden en daden van anderen zijn factoren die we aandragen om niet volledig de eigen verantwoordelijkheid en vrije keuze te onderkennen. Dit is gevaarlijk en heeft in het verleden geleidt tot een uitspraak als ‘Ich habe es nicht gewusst.’

In zijn proces pleitte Adolf Eichmann, bedenker van het transportsysteem waarmee de Joden werden gedeporteerd, dat hij niet verantwoordelijk gehouden kon worden voor de gruweldaden van het nazibewind. Hij zou slechts bevelen hebben opgevolgd. Hij was volgens hem een onderdeel van een veel grotere machine en kon daardoor niet verantwoordelijk gehouden worden voor de uitkomst van het geheel.

 

WAARDEN EN BEHOEFTEN

Waardeoordelen weerspiegelen hoe we tegenover het leven staan. Waarden als integriteit, vrijheid, liefde en vrede kun je in behoeften uitdrukken. Integriteit gaat over behoeften als authenticiteit, creativiteit, zelfrespect en zingeving. Bij vrijheid gaat het om autonomie, zelf kunnen dromen, doelen en waarden kiezen en verwezenlijken. Liefde is verbonden met geborgenheid, empathie, erkenning, bescherming, verbinding, aanraking, warmte, respect, vertrouwen, waardering en steun. En vrede behelst behoeften als bescherming, harmonie, orde, rust en veiligheid.

Door waarden in behoeften uit te drukken sta je beter in contact met jezelf en met een ander. Dan ben je minder geneigd om te veroordelen, mensen te overtuigen en naar je eigen hand zetten. Je kunt verschillen in je waarden en normen, maar over behoeften hoef je met een ander niet te strijden. De behoeften van mensen zijn universeel.

 

WAARNEMEN EN COMMUNICEREN ZONDER TE OORDELEN

Hoe doe je dat: waarnemen en communiceren zonder te oordelen? Door te observeren wat je ziet, hoort en voelt en dit ook zo precies mogelijk te zeggen. En niet zeggen wat je denkt dat er zou moeten zijn. Je maakt bewust een onderscheid tussen gedragingen en omstandigheden die je raken en de (voor)oordelen die dit bij je oproepen.

Er zijn een aantal zaken die je niet doet:

  • het doen voorkomen alsof de eigen conclusies ten aanzien van iemands gedachten, gevoelens, intenties of verlangens de enige mogelijke zijn

niet: dat lukt haar nooit.
wel: ik denk niet dat het haar lukt.

  • generaliseren zonder nadere gronden aan te geven

niet: mannen houden de boel niet schoon.
wel: ik heb mijn man nooit ons huis zien schoonmaken.

  • spreken over capaciteiten zonder aan te geven dat er een oordeel wordt uitgesproken

niet: Jan Jansen is een slechte vader.
wel: Jan Jansen komt bij elke rapportbespreking van zijn zoon niet opdagen.

  • bijwoorden en bijvoeglijk naamwoorden gebruiken zodat lijkt alsof er niet wordt geoordeeld

niet: Siep is lelijk.
wel: het uiterlijk van Siep spreekt me niet aan.

  • gebruik van het werkwoord ‘zijn’ zonder dat de spreker aangeeft dat hij de verantwoordelijkheid neemt voor het oordeel

niet: je bent te goedgeefs.
wel: als ik zie dat je al je geld aan je vrouw geeft, dan vind ik je te goedgeefs.

  • een voorspelling met een zekerheid verwarren

niet: als je niet goed eet, zal je gezondheid daaronder leiden.
wel: als je niet goed eet, ben ik bang dat je gezondheid daaronder zal leiden.

  • gebruik van werkwoorden die een oordeel inhouden

niet: je loopt er de kantjes van af.
wel: als je een examen hebt, studeer je alleen een dag daarvoor.

 

LIEFDE EN VREDE

intelligentieBij geweldloze communicatie leer je een andere taal van communiceren en vorm van waarnemen. Waarnemen zonder er meteen iets van te vinden, er over te oordelen of er wat aan te veranderen. Gewoon wat is, in plaats van wat er zou moeten zijn.

Met waarnemen zonder oordeel ben je bezig om relaties op te bouwen die gebaseerd zijn op openheid en compassie. Je kunt je inleven in de ander, zijn of haar gevoelens en respecteert de ander, ongeacht de verschillen die er zijn. Energie besteden aan tekortkomingen en fouten van anderen is vermoeiend en tijdrovend. Als je het oordelen weghaalt, levert dit een sfeer op waarin iedereen zonder schaamte zichzelf kan en mag zijn. Een sfeer van liefde en vrede waarin we verwonderen, vertrouwen, verbinden en helen.

 

bloeiend communiceren

Reageer