SAMENVATTING THEORY U

30/11/2016

zee met sterren

Er zijn vele benaderingen om een positieve verandering in mensen, organisaties en systemen te bewerkstelligen. Er is niet één juiste weg, meestal kun je uit elke benadering wel iets halen. De afgelopen maanden heb ik me verdiept in Theory U van Otto Scharmer. De kracht van zijn benadering is de enorme aandacht voor de diepgaande, persoonlijke verandering die nodig is in mensen om complexe problemen, ongezonde organisaties en systemen in een proces van cocreatie te veranderen.

“You must be the change you want to see in the world,” zei Gandhi ooit. En ik geloof daarin. Vaak hebben we grote plannen voor verandering, maar vergeten we die verandering ook binnen onszelf te zoeken. Als we de “dingen” in de wereld willlen veranderen, dienen we eerst onszelf te veranderen.

boek-coverHieronder tref je mijn samenvatting / interpretatie van Theory U. Het boek Theory U is namelijk een weinig toegankelijk, lijvig boek. Wat jammer is, omdat het je nieuwe inzichten kan geven. Het is zeker geen korte blog geworden maar altijd nog minder leeswerk dan de ruim vierhonderd pagina’s van Otto Scharmer.

  • Klik hier als je de pdf-versie van de samenvatting wilt downloaden.

 

THEORY U

Otto Scharmer vindt het nodig dat we als mensheid een fundamentele verschuiving maken van statische, hiërarchische systemen naar meer flexibele, natuurlijke vormen van leiderschap, waarin het individu en netwerken een grote rol spelen. Alleen zo kunnen we de grote problemen in deze tijd daadwerkelijk veranderen, zegt hij. In het proces van verandering volg je de beweging van de letter U, vandaar de naam Theory U. Eerst de diepte in, tijdens een innerlijke reis (die je overigens ook samen met een groep mensen kunt maken), om vervolgens met de opgedane inzichten stap voor stap tot actie over te gaan en te cocreëren.

“Moving down the left side of the U is about opening up and dealing with the resistance of thought, emotion, and will; moving up the right side is about intentionally reintegrating the intelligence of the head, the heart, and the hand in the context of practical applications.”
(Otto Scharmer)

 

theory u

 

TIJD VOOR BREUK MET BESTAANDE WERELD

blog werkstressWe leven in een tijd die een grote omslag aan het maken is. We komen uit een tijdperk van ongeremde hebzucht en een enorme drang naar groei door meer en meer. Groei werd gezien als iets materieels, competitie leidde tot succes, en succes leidde tot geluk. Een groeiende groep mensen begint hier anders over te denken. Een meer humane tijdsgeest is aan het opbloeien, een tijdsgeest waarin mensen en organisaties overleven door empathie te tonen, te verbinden en samen te werken om zo de grote problemen aan te pakken. Theory U past in deze tijdsgeest.

We hebben ontdekt dat economische globalisatie en het kapitalistische groeimodel veel problemen heeft vergroot, zoals etnische conflicten en fundamentalisme, klimaatverandering, waterschaarste en uitsterving van bedreigde soorten, financiële instabiliteit en werkeloosheid. Voor de meeste mensen is het leven steeds stressvoller aan het worden. We hebben weinig tijd en ervaren een toenemende werkdruk. Steeds meer mensen krijgen een depressie of burn-out.

crossing-crossroad-businessman-fashionHet is tijd voor een breuk met de bestaande wereld. We moeten anders gaan handelen; beter voor onze aardbol, onszelf en anderen zorgen. Otto Scharmer wil met Theory U bijdragen aan duurzame transities van complexe vraagstukken die in deze tijd spelen. Door het blijven doorgaan met dezelfde gedragspatronen, zegt hij, creëren we met onze wetenschappelijke en economische “vooruitgang”, meer en meer de keerzijden van deze “vooruitgang”. We zien alleen nog de ons bekende paden en raken afgescheiden van een deel van de realiteit.

Volgens Scharmer zijn de grote problemen in deze tijd te herleiden tot drie grote kloven:

  1. De ecologische kloof tussen onszelf en de natuur. We verbruiken momenteel 1,5 maal de bronnen van de aarde, waardoor we onze planeet uitputten.
  2. De sociale kloof tussen onszelf en anderen: het enorme verschil tussen arm en rijk is hier een voorbeeld van. Tien procent van de wereldbevolking heeft net zoveel materieel bezit als de overige 90% tezamen.
  3. De spirituele kloof tussen onszelf en onze ziel, vaak te zien in burn-out en depressie. Het aantal zelfmoorden is drie keer zo groot als het aantal moorden (inclusief oorlogen). Het aantal zelfmoordpogingen ligt zelfs 10 tot 20 maal hoger.

Vanuit deze drie kloven hebben we, aldus Scharmer, enorme problemen gecreëerd.

 

WE ARE ALL MADE OF STARS

stars“Alles wat je doet heeft een impact. Wie je bent, dat je er bent, maakt echt uit. In een wereld waarin alles met elkaar verbonden is, waarin onze acties en die van anderen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, zijn we voor altijd in een dans van wederzijdse beïnvloeding verwikkeld met de mensen die zich direct en indirect om ons heen bevinden. We betekenen iets voor elkaar.” (Paul Greiner)

Theory U is gebaseerd op het inzicht dat alles wat leeft met elkaar verbonden is. Alles wat leeft, is namelijk ontstaan vanuit dezelfde bron. “We are all made of stars”. De mens is dus ook verbonden met alles wat er is en heeft daarin steeds de mogelijkheid om bewust te kiezen voor zijn handelen. Dit is een keuze vanuit verbinding: verbinding met jezelf, met anderen en met de wereld.

Tijdens de eerste reis naar de maan, gingen de astronauten op een hele andere manier naar de aardbol kijken. Ze zagen van een afstand hoe de mensheid schade had aangericht aan de natuur. De reis naar de maan veranderde in een reflectie op het menselijk handelen, de reis naar buiten werd een reis naar binnen. Het filmfragment is indrukwekkend. Ik raad je aan om deze te bekijken. Het kan je inspireren om je eigen reis te gaan maken.

 

 

I. HET EERSTE DEEL VAN DE U: DE DIEPTE IN

lotus-onderwaterEen van de uitgangspunten van Scharmer is dat elk mens bestaat uit twee: één die van het verleden tot heden is gevormd, en één die tot wording kan komen in de toekomst.

Bij Theory U gaat het erom om de dingen op een nieuwe manier waar te nemen en niet vanuit het verleden te handelen. Hoe dieper je de U afdaalt, hoe meer je afstand neemt van het verleden en de opgebouwde patronen die bij dat verleden horen, en hoe meer ruimte er ontstaat om opnieuw waar te nemen en oog te krijgen voor de best mogelijke toekomst die voor je ligt.

Het startpunt van de U is downloaden. Downloaden is het herhalen van patronen die zijn opgebouwd in het verleden. Als je blijft downloaden, verandert er niets. In de stappen “seeing” en “sensing” leer je om je oordeel uit te stellen en met frisse ogen te kunnen waarnemen om zo voorbij het downloaden te komen. Door te voelen, in contact te staan met je hart, leer je dat alles met elkaar verbonden is. Je kijkt niet langer naar de dingen alsof ze buiten jou plaatsvinden, maar realiseert je dat je er zelf ook een onderdeel van bent.

bench-sea-sunny-manHet keerpunt van de U, genaamd “presencing”, een samentrekking van kijken (seeing) en voelen (sensing), is een moment van stilte. Je hebt gekeken, en nog eens gekeken en nog eens gekeken. Je trekt je terug en reflecteert op wat je hebt waargenomen. Je vraagt je af: wie ben ik en wat is mijn werk? In de stilte zie je de toekomst zoals die zou kunnen zijn zijn voor je. Je maakt diepgaand contact met de bron, een dieper weten, van waaruit de toekomst begint te ontstaan.

In de “presencing” fase bestaat naast stilte ook chaos. Je ervaart chaos door de veelheid van dingen die zich kunnen aandienen en door het volstrekte niet weten dat er zich ook bevindt. Volgens Scharmer gaat “presencing” over zowel loslaten (stilte) als op laten komen: de chaos verdragen en wachten op een helder inzicht.

human-connection-3Binnen organisaties en systemen kan veel veranderen als mensen samen leren kijken naar problemen, als ze samen het eerste deel van de U afreizen. Elke deelnemer maakt dan een individuele reis die onderdeel is van een collectieve reis. Het gezamenlijke proces is alleen mogelijk in een omgeving waar men zich veilig voelt. Voor groepsprocessen moet er voldoende aandacht zijn voor veiligheid en vertrouwen.

 

Belemmeringen & tegenkrachten

Er zijn belemmeringen op het pad naar je best mogelijke toekomst: oordelen, angst en cynisme.

  • Oordelen vertroebelen het kijken door steeds weer te oordelen over wat het ziet. Hierdoor kijk je met beperkingen naar de wereld en niet met een open blik. Oordelen zijn afkomstig uit eerdere ervaringen.
  • Cynisme vertelt je dat het is zoals het is en het nooit anders zal zijn. Je voelt je “slachtoffer” van het systeem. Dit klopt niet helemaal, want je bent onderdeel van het systeem en daarom kun je wel de werking van het systeem veranderen.
  • Angst kan je belemmeren om het oude te durven laten gaan zonder dat je weet wat daar voor in de plaats komt. De kunst is om angst te accepteren en te vertrouwen dat angst iets tijdelijks is. Als je het pad van angst achter je laat, kun je contact maken met je best mogelijke toekomst.

Om oordelen, cynisme en angst om te buigen, zodat we kunnen veranderen en daarmee verandering in gang kunnen zetten hebben we een open geest (nieuwsgierigheid), open hart (compassie) en open wil (moed) nodig. En dit kunnen we bereiken door echt te gaan luisteren.

  • De open geest helpt je om met frisse ogen te kijken. Je bent nieuwsgierig.
  • Het open hart helpt je om je in te leven in anderen en contact te maken. Je ontwikkelt empathie en compassie. Hiermee help je om de scheidslijn tussen ik en de ander, tussen ik en het systeem, op te heffen.
  • De open wil stelt je in contact te komen met je authentieke zelf en je authentieke doel. De open wil laat je voelen dat je niet één bent maar twee. De ene persoon is degene die je bent geworden, gevormd door je verleden. De ander is de persoon die je kan zijn in de toekomst. En hiervoor heb je moed nodig.

 

Luisteren

Wat is luisteren nou echt? Volgens Scharmer zijn er 4 niveau’s van luisteren.

  • Downloading: we luisteren vanuit onze eigen ervaringen en kennis, waardoor we de neiging hebben om te zoeken naar de bevestiging van ons eigen gelijk en snel te interpreteren. We luisteren dan eigenlijk naar hetgeen we al weten. We bevestigen daarmee onze meningen en oordelen. We zitten dan als het ware in een gesloten ruimte die het verleden reflecteert.
  • Feitelijk luisteren: hiermee openen we een raam om naar de buitenwereld te kijken. We horen dan ook de nieuwe dingen, de dingen die we niet hadden verwacht te horen of zien. We zijn open en nieuwsgierig.

Deze 2 vormen van luisteren zijn niet goed genoeg als we iets willen veranderen. Daarvoor heb je 2 andere luistervaardigheden nodig.

  • Empathisch luisteren: je luister naar de ander vanuit de ander. Je leeft je in en voelt mee, met compassie. Er ontstaat een emotionele verbinding . Je ziet een situatie of ervaring met de ogen van de ander. De ander voelt zich gehoord en gezien.
  • Generatief luisteren: een waarderende vorm van luisteren waarbij iets bijzonders gebeurt. Al luisterend verbind je je met de ander op een dieper niveau, waardoor een verandering ontstaat. Je ziet nieuwe mogelijkheden voor de toekomst, wordt enthousiast, stijgt boven jezelf uit, hebt oog voor de potentie van die ander. Kortom: er leeft iets op. Er is echt contact, gedachten stromen. Het gesprek gaat vanzelf en de structuur is opbouwend en verkennend. Het denken wordt niet gehinderd door oude noties van wat mogelijk is en onmogelijk. De realiteit van vandaag staat niet in de weg van de mogelijkheid van de toekomst. Aan het einde van het gesprek ben je energieker dan aan het begin.

Scharmer zegt dat geweldige coaches en leiders op de 4de manier luisteren. Zij luisteren met empathie naar je ervaringen en moeilijkheden, en voegen iets extra’s toe: zij zien ook wie je in toekomst kunt zijn en verbinden je hiermee door er aandacht voor te hebben

 

II. HET TWEEDE DEEL VAN DE U: ACTIE!

 

Crystallizing

i-amAls je contact hebt gemaakt met de bron en antwoorden hebt op “wie ben ik en wat is mijn werk?” (of wie zijn we en wat is ons werk?) kun je de toekomst laten komen. In de fase “crystallizing” ga je het nieuwe voorstellen vanuit de toekomst die zich wil ontvouwen. Je ontwikkelt een visie en een intentie. Je doet dit samen met de betrokkenen.

Het verschil tussen “crystallizing” en de traditionele manier van het ontwikkelen van een visie is dat het gebeurt vanuit een diepgaand contact maken met de toekomst, terwijl traditionele visieformulering meestal het product is van ervaringen uit het verleden.

 

Prototyping

“Never doubt that a small group of thoughtful, committed citizens can change the world; indeed, it’s the only thing that ever has.” (Margaret Mead)

deskmag-coworking-1239In de volgende fase ga je samen met anderen, in cocreatie, mogelijke oplossingen voor een probleem, verkennen en ontwikkelen. Dit is de fase van “prototyping”. Motto hierbij is: faal vaak en bijtijds om sneller te slagen. Het prototype is een instrument dat je gebruikt om een concept te presenteren voordat je klaar bent. Zo kan je snel, actief en zoveel mogelijk leren, voordat een oplossing (of product/dienst) definitief wordt.

In deze fase kun je voorlopers, modellen en eerste ideeën testen en verder ontwikkelen. Tijdens het hele traject in de rechterkant van de U houd je contact met de diepere bron van weten, je inspiratie. Dit contact geeft een energetische lading aan de activiteiten, waardoor je een sterke gedrevenheid en enthousiasme voelt om de toekomst te doen realiseren. Dit doe je bijvoorbeeld door dagelijks een kort moment stil te staan bij het doel dat je wilt bereiken. En dit blijf je doen, elke dag opnieuw. Vervolgens ben je elke dag, elke week, het hele jaar door alert op tekenen om je heen. Kansen, suggesties, inspiratie, het kan uit de meest onverwachte hoeken komen. Maar het komt alleen als jij daar ruimte en oog voor hebt.

 

Performing

Na de fase van “prototyping” volgt “performing”. De prototypes hebben geresulteerd in een ultiem eindproduct, aansluitend bij de best mogelijke toekomst. De slotfase gaat er over hoe je het eindproduct dat ontwikkelt is in een afgebakende proeftuin, overdraagt aan de gewone wereld, de organisatie en haar omgeving. Het moet voorzien in de behoeften van de samenleving, aansluiten op wensen en eisen van de overheid en passen in de grotere businessketen. Ook moet men open blijven staan om veranderingen tijdig te signaleren en te blijven leren van alle signalen die de buiten- en binnenwereld afgeven. Het is een blijvend proces van aanpassen en vernieuwen.

 

img_0492-1Kortom, de U is nooit af, de wereld blijft veranderen en mensen zijn niet statisch. Het is een proces die je telkens kunt blijven volgen. Sterven en herboren worden, afdalen en weer herrijzen, dat is de leercyclus. In essentie gaat Theory U over persoonlijk leiderschap, met als kernvragen: hoe kan ik als mens een unieke bijdrage leveren die aansluit bij wat de omgeving echt nodig heeft en hoe kan ik dit in cocreatie met betrokkenen realiseren?

Soms is Otto Scharmer in zijn uiteenzetting een tikkeltje te hoogdravend waardoor het lijkt dat hij je een bepaalde richting op wil dwingen. Maar als je verder kijkt dan dit oordeel, ontdek je waardevolle inzichten en tools die je helpen om diepgaande veranderingen in gang te zetten. En het is meer dan logisch dat je daarbij eerst met jezelf moet beginnen.

Auteur: Angela Pagonidisgratis ebook

13 reacties

  1. Jolande schreef:

    Interessant

  2. lucy jacobs schreef:

    Beste Angela,
    Is het mogelijk je blog over theorie U in een word of pdf te ontvangen? Ik hoor eer zoveel mensen enthousiast over en dus lees ik graag je samenvatting maar vanuit een bestand vind ik makkelijker en dan kan ik het bewaren.

    Groet en bedankt, Lucy

    • Angela Pagonidis schreef:

      Hoi Lucy, helaas heb ik nu geen tijd om er een mooi pdf-document van te maken. Goede vriend van mij is overleden en heb wat andere prioriteiten. Ben wel bezig met een nieuwe ebook waarin ik deze blog ook wil verwerken. Je kunt je aanmelden voor de nieuwsbrief en dan krijg je t.z.t. de link naar de pdf in je mailbox. Verder blijft deze blog nog wel een tijdje online, je kunt ‘m dus later altijd nog een keer erbij pakken.

    • Angela Pagonidis schreef:

      Ik mail zo een pdf-versie naar je.

  3. Hélène schreef:

    Dank je voor je heldere samenvatting van Theorie U. Al een tijdje kom ik de term hier en daar tegen en is mijn nieuwsgierigheid gewekt. Het boek heb ik ook eerder gezien, maar dat is inderdaad beangstigend lijvig.

    Jouw samenvatting heeft met een stapje verder geholpen!

  4. Albert Last schreef:

    Hallo Angela,
    bedankt voor je heldere samenvatting.

  5. Bianca schreef:

    Helder uitgelegd, smaakt naar meer.

  6. Han Oei schreef:

    Heldere samenvatting van Theory U! Hoopt dat het bijdraagt tot de verdere verspreiding van dit mooie gedachtengoed…

  7. Ankie Jansen-Gommer schreef:

    Hallo Angela,

    Ik ontvang ook graag een pdf.
    Dankjewel!

    vr gr Ankie Jansen

Reageer