OVERACTIEVE REPTIELENBREINEN DODEN ALLE CREATIVITEIT EN VERNIEUWING IN ORGANISATIES

25/01/2017

FullSizeRender-5 kopie 2Overactieve reptielenbreinen in werksettings zorgen ervoor dat mensen niet samenwerken, niet creatief kunnen denken en bang zijn voor vernieuwing. In deze blog lees je hier meer over en ook wat je kunt doen om een gezonde werksetting te creëren.

 

REPTIELENBREIN

Ons reptielenbrein (hersenstam) is het oudste deel van ons brein. Het beschermt ons tegen gevaar en voorkomt dat we uitsterven. Het scant onze omgeving op mogelijk gevaar, zoals iets dat brandt of iemand die agressief schreeuwt. Het nadeel is dat dit brein niet altijd even nauwkeurig te werk gaat. Het maakt geen onderscheid tussen levensbedreigend gevaar (een leeuw) en een herinnerd of ingebeeld gevaar, zoals een herinnering aan een ruzie. We handelen dus relatief makkelijk vanuit de automatische stressimpuls: vluchten, bevriezen of aanvallen. En als we zo handelen, dan is er geen ruimte voor iets anders. Dan zitten we in de overlevingsmodus.


AMYGDALA

De amygdala is een amandelvormige structuur die betrokken is bij het aansturen en verwerken van verschillende emoties. Ook heeft de amygdala – samen met het reptielenbrein – een belangrijke rol bij het scannen van gevaar. De amygdala is onderdeel van het limbisch systeem, wat een rol speelt bij emoties, affectie, motivatie en leren.

De amygdala legt verbanden tussen zintuiglijke informatie en koppelt deze aan emoties. De reactie van de amygdala op prikkels die angst veroorzaken kan snel en volledig automatisch oftewel reflexmatig plaatsvinden. Ook speelt de amygdala een belangrijke rol bij het vormen en opslaan van herinneringen aan emotionele gebeurtenissen.

 

NIEUWERE BREINDELEN

plaatje breinOnze nieuwere breindelen (cortex, frontale kwab en voor een deel ook het limbisch systeem) kun je beschouwen als de “wijzere” hersenen. Hiermee voelen en denken we, zijn we bewust van onszelf, communiceren en verbinden we ons met anderen, zijn we in staat om in groepen te leven, informatie uit te wisselen en samen te werken.

 

 

 

WAT JE KUNT DOEN

FullSizeRender-7 kopieElk mens heeft in zijn leven negatieve ervaringen opgedaan, de één meer dan de ander. Sommige mensen kunnen door traumatische ervaringen een overactieve amygdala hebben. Als mensen bijvoorbeeld heftige ervaringen hebben opgedaan met fysiek geweld, zullen ze vaak geneigd zijn om heel alert te reageren op boosheid of agressie. Het reptielenbrein en de amygdala in het lymbische systeem slaan dan sneller op tilt. Dit betekent dat deze mensen relatief sneller dan bij de “gemiddelde” mens in de vlucht-, bevries- of aanvalmodus schieten. In het contact met hen kun je dit merken. Je raakt wat sneller en/of wat intenser een gevoelige snaar.

Het is dan de kunst om contact te maken met de “wijze hersenen” oftewel de nieuwere breindelen via een nieuwsgierige, open, aanvaardende en vriendelijke houding. Ga niet de discussie aan of in de verdediging, maar toon empathie en geef ruimte. Versterk jezelf in verbindende communicatie.

FullSizeRender-8 kopieIn zijn algemeenheid kun je stellen dat het vruchtbaarder is als mensen in hun werkomgeving de nieuwere breindelen gebruiken en niet het reptielenbrein. Omdat ze daarmee samenwerken, nieuwe informatie en ideeën
uitwisselen, waardoor ze creatief kunnen zijn en kunnen presteren.

Daarom is het belangrijk om te investeren in een veilige werkomgeving waar mensen elkaar vertrouwen. Ons reptielenbrein blijft dan wat meer op de achtergrond en neemt niet ons denken en gedrag over. Zo blijven we uit de overlevingsmodus van aanvallen, bevriezen of vluchten, een modus waar geen enkele ruimte is voor creativiteit en vernieuwing, want elk nieuw idee en verandering is immers eng.

Zorg ervoor dat het reptielenbrein zo min mogelijk actief wordt! Onverschillig, aanvallend of defensief management, ongezonde competitie, langdurige werkconflicten en onzekerheid over de baan creëren een werkomgeving waar mensen zich onveilig voelen. Ook is het belangrijk om dingen die het reptielenbrein activeren zoals een slecht ventilatiesysteem dat herrie maakt of felle, flikkerende verlichting te verwijderen.

Auteur: Angela Pagonidis

FullSizeRender-3 kopie 9

10 reacties

  1. marc doomernik schreef:

    Duidelijk artikel Angela !

    Klopt helemaal. Graag wil ik een eenvoudige oplossing toevoegen die je persoonlijk, in de privé sfeer erg kan helpen.

    Het is nog niet zo makkelijk is om het lichaam (brein) anders te laten reageren op gevaar/onveiligheid.
    Het lichaam/brein moet opnieuw aanleren dat het in heel veel gevallen ‘rustig ‘kan blijven, simpelweg omdat het gevaar niet ernstig is.
    Echter,… en nu komt het…

    Het lichaam rustiger en relaxter krijgen lukt niet simpelweg door een veiligere/prettigere werkomgeving te creeren en/of verstandige tips op te volgen. Het vecht-vlucht-bevries mechanisme is een automatisch natuurlijk mechanisme. Het gaat vanzelf, je reflex heeft al plaatsgevonden voordat je erover na kunt denken.
    Dit maakt ook dat je gefrustreerd kunt raken…. Je weet precies wat wel/niet te doen in bepaalde situaties. alleen tijdens de stressvolle situaties lukt het je simpelweg niet. Dit komt omdat je ‘denk-gedeelte’ van je brein wordt uitgeschakeld in stress-situaties. Wanneer de kust weer veilig is, wordt dit breindeel weer actief. En dan krijg je vaak beperkende gedachten als; ‘had ik maar…’, ‘ik wist wat ik wilde doen en toch is het niet gelukt,.. ‘wat ben ik toch een….’.

    Deze cyclus maakt dat bij mensen vaak een negatief zelfbeeld ontstaat.

    Het antwoord om rustiger te worden en te blijven zit in het lichaam zélf niét in het hoofd (brein). We hebben allemaal een natuurlijk herstelmechanisme om met stress, spanning en gevaar om te gaan. Wanneer we weer leren om dit herstelmechanisme te gebruiken, dan krijgt het lichaam signalen (fysiologisch, neurologisch en biologisch) om de spanning in de spieren en bindweefsel los te laten. en daarbij om de productie van stresshormonen te reduceren/stoppen. hierdoor ontspannen de spieren, wordt de ademhaling en hartslag lager en krijgen we weer een normale bloedsomloop.

    Dit klinkt misschien héél ingewikkeld maar de oplossing is héél simpel. Er bestaat een zelf-hulpmethode die TRE heet. Tension Release Exercises. Deze methode leert je om zelf(standig) je natuurlijke herstelmechanisme weer te activeren. Positieve gevolgen zijn bijvoorbeeld; beter slapen, minder geprikkeld, meer energie, geen/minder hoofdpijn, vermindering/geen nek- en rugklachten, etc.

    De TRE methode is revolutionair en nog weinig bekend in Nederland. Zeer eenvoudig, iedereen kan het en de resultaten zijn erg hoopgevend.

    Ga eens op onderzoek uit zou ik zo zeggen!
    Angela, dankje voor dit artikel. Ik nodig je uit om een keer een TRE workshop (gratis) bij te wonen. 🙂
    groet marc doomernik

    • Angela Pagonidis schreef:

      Dank je Marc, ik kom graag een keer een workshop volgen. 🙂
      Ik ken de techniek van naam, maar heb ‘m zelf nooit beoefend behalve dan, iets wat er misschien op lijkt, tijdens chikung oefeningen waar je ook shake-oefeningen doet. En er is een goeroe op Bali die een ashram heeft waarbij hij werkt met een shake-techniek. Nooit geweest, maar ik ken wel iemand die daar veel van haar jeugdtrauma’s heeft geheeld. Natuurlijk is een veilige werkomgeving niet het enige belangrijke voor mensen die getraumatiseerd zijn / snel getriggerd zijn, maar ik geloof wel dat een veilige werkomgeving kan bijdragen, net zoals bewustwording van je eigen triggers en overlevingsmechanismes.

  2. Marcel Dassen schreef:

    Hoi Angela,

    Wat je schrijft in deze blog klopt inhoudelijk niet. Ik stel voor dat je de boeken over het brein nog eens raadpleegt en dit artikel herschrijft.

    Marcel Dassen

    • Angela Pagonidis schreef:

      Dank voor je reactie. Volgens Marc Doomernik (zie reactie hierboven) klopt het helemaal en ik heb de informatie ook uit vakliteratuur. Zou je specifieker willen zijn in wat er volgens jou niet klopt? Natuurlijk heb ik voor deze blog de informatie versimpeld en niet alle specifieke breindelen en -functies beschreven, maar als er echt iets niet klopt dan hoor ik graag wat er dan niet klopt. Ik ben benieuwd. Dank alvast!

  3. Johan Maigret schreef:

    Het is niet het overactieve reptielenbrein wat creativiteit en innovatie lam legt, maar een overprikkelde amygdala (als onderdeel van een alarm-circuit in het limbisch systeem). Als een ongecontroleerd projectiel legt de amygdala de ratio lam (PFC), remt het het geheugen (hippocampaus), activeert het de hypothalamus die de bijnieren aanstuurt in de productie van cortisol en schakelt het het reptielenbrein onbewust in een hogere staat van paraatheid!

    • Angela Pagonidis schreef:

      Dank voor je reactie. Het is maar net waar je het accent op legt. 🙂 Als het reptielenbrein lang in een hogere staat van paraatheid is, overactief dus, en in samenspel met een amygdala die hyperalert is, dan is er geen ruimte voor iets anders dan overleven. En natuurlijk zijn daar ook andere hersendelen bij betrokken. Ik heb het eenvoudig willen houden.

  4. Marco Tieleman schreef:

    Mooie aanvulling Johan, die inhoudelijk toevoegt wat ik in het eerste artikel van Angela wat onderbelicht vond. Complimenten overigens voor hoe je er over schrijft, Angela! Toegankelijk en goed om het grote publiek zo te informeren over het bijzondere proces. De CSR-methode, zoals ik die volg, kent elementen van de TRE in het eerst gericht zijn op een bio-fysiologisch herstel van het lijf en de complexe hormoonbalans die daarmee samenhangt.

    • Angela Pagonidis schreef:

      Alles kan altijd beter. Ik heb het eenvoudig willen houden en weet niet of ik er nu in geslaagd ben. Het gaat mij vooral om de boodschap dat ons brein in een onveilige werksetting zo ontzettend bezig is met alert zijn en de FFF-respons dat er geen ruimte meer is om creatief te zijn en te innoveren. Met de titel van de blog heb ik mensen willen triggeren om de blog te lezen. Nu krijg ik aardig wat reacties die ingaan op het neurobiologische deel, en krijg ik de indruk dat mensen mijn boodschap eigenlijk overslaan.

  5. Monique Maas schreef:

    Bovenstaande discussie doet mij eerder denken aan een showquiz ‘wie weet het meest van de hersenen’ dan aan een uitwisseling van ideeën.
    Ik ben het dan ook eens met de laatste reactie van Angela.
    Waar het om gaat is dat evolutionair oudere delen van het brein in veel (werk)situaties dominanter zijn dan de ‘jongere’ en ‘wijzere’ gedeelten.
    Laat de boodschap niet ondersneeuwen door pronkzucht over neurologische kennis. Dat noem ik een ‘neanderthaler’ reactie

Reageer