NIEMAND IS VERANTWOORDELIJK VOOR JOUW GELUK

11/05/2017

jvk_kleur_kleinerIk schrijf een serie portretten rondom het thema ‘geluk op het werk’. Centrale vragen die ik stel in de interviews: waar krijg je energie van, wat maakt je gelukkig en hoe kunnen we, volgens jou, meer geluk in organisaties bewerkstelligen? Doel is om meer inzicht te krijgen in wat mensen gelukkig op hun werk maakt en de lessen te delen.

In deze blog spreek ik met Jan van Koert, trainer geweldloze communicatie. We spreken niet alleen over werkgeluk, maar ook over grote thema’s als ‘eigen verantwoordelijkheid’ en ‘goed en fout’. Het is geen korte blog, maar wel de moeite waard om te lezen omdat we de diepte ingaan.

 

“Het moment dat ik met geweldloze communicatie in aanraking kwam, was voor mij een eureka. Ik heb in 1998, na mijn opleiding in geweldloze communicatie, Vine training en coaching opgericht. Het begeleiden van mensen begon met 1 klant per week en ik heb dit langzaam uitgebreid. Het heeft een tijd geduurd voordat ik er van kon leven. Dat is nu anders. Buiten mijn website hoef ik nauwelijks aan marketing te doen. De mensen komen meestal via mond-tot-mondreclame. Mijn insteek is niet geld en/of omzet, maar bijdragen aan het welzijn van mijzelf en anderen. Te leven vanuit passie en verbinding.

 

Wat betekent geluk voor jou?

rucola-young-argula-sproutusDankbaarheid. Ik voel me gelukkig als ik dankbaarheid in mezelf kan ervaren. Ik ben dankbaar dat ik in staat ben om volledig bezig te zijn met zingeving. Ik vier dat ik op mijn leeftijd (73 jaar) nog mijn passie kan naleven en kan bijdragen aan de levenskwaliteit van mensen. Ik kan ook dankbaar zijn als ik werk in mijn moestuin of voor het feit dat ik ademhaal. Voor mij is het belangrijk om daarbij stil te staan. Ik wil geluk niet buiten mezelf zoeken, maar in mezelf.

 

 

De schrijver Hermann Hesse heeft ooit gezegd: “Geluk is liefde, niets anders. Wie kan liefhebben is gelukkig.” Hoe zie jij dat?

Met deze uitspraak heb ik moeite. Dan wordt mijn geluk afhankelijk van anderen en van het gegeven of ik een relatie of kinderen heb. Liefde is geen gevoel, maar een behoefte. Het gevoel dat mensen liefde noemen is niets anders dan warmte of de diepe ervaring van verbinding. Ik kan me meer vinden in de uitspraak “Geluk is niets anders dan dankbaarheid.” Mijn geluk is niet afhankelijk van andere mensen.

Als ik niet in contact sta met dankbaarheid, is mijn geluk weg. En dat heeft te maken met mijn bewustzijn. Dat mijn energie gericht is op iets buiten mezelf. Ik wil er dus ook energie in steken om dankbaarheid te ervaren.

Van conflicten kan ik verdriet hebben. Ik ben alleen niet lang boos, conflicten zijn snel opgelost. Mijn dochter heeft geen interesse in verbindende communicatie, heeft waarschijnlijk ook mijn boek niet gelezen. Maar daar ben ik niet boos of verdrietig over. Geven betekent voor mij dat ik er niets voor terug wil.

 

Ben je als mens niet medeverantwoordelijk voor het welzijn en geluk van de mensen om je heen? De zenboeddhist Thich Nhat Hanh zei ooit: “Jij ben ik en ik ben jij… Jij verzorgt de bloem in jou, opdat ik mooi word. Ik verwijder het vuil in mij, opdat jij niet hoeft te lijden.” Hij heeft het hier over interzijn. Dat je op jezelf let en voor jezelf zorgt, omdat je hele zijn invloed uitoefent op je omgeving. En dat alles met elkaar in verbinding staat. Hoe zie jij dat?

FullSizeRender-3 kopie 19Met warmte en liefde verbind ik mij met de uitspraken van Thich Nhat Hanh. Ze zijn voor mij vervuld van waarheid. Hij vraagt dan ook om bewustzijn van hoe je je gedraagt. Omdat je gedrag invloed heeft op je omgeving. Hij spreekt niet over verantwoordelijkheid. In het gedachtegoed Geweldloos Communiceren is dat niet anders, de verantwoordelijkheid van ons mensen houdt op bij ons gedrag. Op ons gedrag zijn we ‘afrekenbaar’ en niet op de gevoelens bij andere mensen. De gevoelens die mijn gedrag oproepen bij andere mensen wordt door henzelf binnen in zichzelf bepaald en kan niet tot mijn verantwoordelijkheid, lees ‘afrekenbaarheid’, behoren. Ik ben dus ook niet verantwoordelijk voor het geluksgevoel of welk ander gevoel dan ook bij iemand anders..

Eén van mijn universele menselijke behoeften is bijdragen aan het welzijn van anderen. Dat is dus levend in mij en als mens heb ik daar een keuze bij. Wil ik het wel of niet. Keuzevrijheid is ook zo’n universele menselijke behoefte.

Geweldloze Communicatie pleit er voor dat we bewustzijn creëren over ons gedrag en de invloeden die dat gedrag op anderen kan hebben. Dat heeft alles te maken met onze intentie. Primair gaat het in mijn gedrag om de intentie om mij te verbinden met de anderen. En om bij te dragen aan elkaars welzijn. Om de reeds aanwezige spirituele verbinding te bevestigen, want daar spreekt Thich Nath Hanh volgens mij over. Als ik verantwoordelijk word gemaakt, door bijvoorbeeld mijn omgeving, voor het geluk van anderen, dan kom ik in een “moeten” terecht waar ik niets mee kan.

FullSizeRender-3 kopie 16Zoveel relaties sneuvelen juist omdat mensen elkaar verantwoordelijk maken voor hun eigen gevoelens en de bijbehorende behoeften. Je hebt het maar te doen want dat “hoort” zo. En dan verdwijnt vaak het plezier om datgene te doen wat gedaan wil worden. En als ik telkens weer kies om voor iemand te zorgen om zo bij te dragen aan welzijn en geluk, dan doe ik dat zonder uitzondering met heel veel plezier. Dat is wat ik wil bewerkstelligen in mijn leven en in dat van anderen. Vanuit bewustzijn. Vanuit keuzevrijheid. Vanuit liefde.

 

Jij wilt dus niet verantwoordelijk worden gemaakt voor het welzijn en geluk van iemand anders. Maar kun je als mens wel verantwoordelijk zijn voor het ongeluk en verdriet van iemand anders? Wat als iemand in het contact met andere mensen fysiek geweld gebruikt? Of misbruik maakt van zijn machtspositie en ondergeschikten koeioneert? Is deze persoon dan niet verantwoordelijk voor het leed dat hij aanricht? Hoe zie jij dat?

Zoals reeds eerder opgemerkt kan ik niet verantwoordelijk zijn voor iemands ongelukkige gevoel of verdriet. Ik kan niemand gelukkig maken of ongelukkig, boos of verdrietig. Dat doen ze zelf. Ik ben alleen verantwoordelijk voor mijn gedrag. Zelfs als ik kom vanuit een intentie om bij te dragen aan iemands welzijn kan het nog steeds anders worden begrepen en anders worden ontvangen en kan er bijvoorbeeld boosheid of verdriet in de ander ontstaan.

Bij fysiek geweld kan fysieke pijn optreden. Daar is de aanvaller verantwoordelijk voor. De optredende gevoelens bij de ander zijn van die ander alleen.

Iemand die zijn of haar machtspositie gebruikt voor alleen het invullen van eigen behoeften zonder rekening te houden met de behoeften van de medewerkers is verantwoordelijk voor wat hij of zij doet. Diegene die het zich laat welgevallen draagt een eigen verantwoordelijkheid.

 

Is dat altijd zo? Over slachtoffers van huiselijk geweld wordt vaak gezegd: ze kunnen toch weggaan, ze hebben een keuze. Toch gebeurt dit meestal pas na een hele lange lijdensweg. Dat heeft vooral te maken met angst voor meer geweld en doodsbedreigingen. En als kinderen op school gepest worden, zijn zij dan verantwoordelijk voor hun gevoelens van verdriet en angst?

stockvault-rain-mood167564Het antwoord schuilt voor mij op het niveau van behoeften. Mogelijk een complexe samenstelling van behoeften waarbij ik aanneem dat daarvan de behoefte aan veiligheid een belangrijke plaats in de prioriteiten zal uitmaken. En bij pesten op school waarschijnlijk hetzelfde. En ja, ook kinderen genereren hun eigen gevoelens. En het gedrag van degene die pest komt ook voort uit een behoeftebevrediging. Voor wie het zien en horen wil, vaak een heldere vraag om hulp! Eenduidige antwoorden en details zijn voor mij onmogelijk om te geven omdat iedere situatie en ieder kind uniek is. Ik kijk er daarom graag per situatie en per kind naar.

 

Een compleet andere vraag. De insteek van dit portret is immers werkgeluk. Hoe kun je meer geluk in organisaties bewerkstelligen?

engagement kantoorAls mensen in een organisatie veranderen, dan verandert de organisatie mee. Als mensen inzien dat alle mensen dezelfde behoeften hebben en dat we daar allemaal gelijk in zijn, worden we uitgenodigd om elkaar als gelijke te zien. Als mens word ik blij als mijn behoeften worden ingewilligd. In organisaties zouden mensen alleen hetgeen moeten doen waar ze blij van worden. Taken die mensen niet leuk vinden, zouden anderen mensen kunnen oppakken. Zodat iedereen doet wat hij leuk vindt. Dan is er geen moeten meer in organisaties, dan zijn er opties.

Ik zie steeds meer een structuur ontstaan van mensen die schulden hebben. Mensen zouden naar hun werk moeten gaan, omdat ze er plezier in hebben, niet omdat ze nog 30 jaar “moeten” en hun hypotheek “moeten” aflossen. Met een basissalaris voor elke Nederlander kan er energetisch iets moois ontstaan. Dan hoeven mensen niet meer te werken om brood op de plank te krijgen, maar werken mensen vanuit zingeving, omdat ze hun passie willen volgen.

crossing-crossroad-businessman-fashionLeidinggevenden handelen meer dan eens vanuit angst. Dan “moet” iets van bovenaf en dan zetten ze ’t naar beneden door. Ik zeg altijd: “zorg ervoor dat je zelf ook kiest voor de opdracht die je krijgt van je directeur en ga anders net zolang kletsen totdat je er wel voor kan kiezen.” Hetzelfde geldt voor procedures. Je kunt alleen handelen als je achter de procedures kunt staan. De echtheid van mensen verdwijnt zo vaak in organisaties, omdat ze bezig zijn met overleven.

Ik wil geen verandering bewerkstelligen in organisaties. Ik wil mensen alleen uitnodigen om op een andere manier naar het leven en naar hun werk te kijken. En ze gereedschap geven om te kiezen. Als we dingen op de automatische piloot doen, hebben we geen contact met onze behoeften. Dan kiezen we niet, want we zijn ons niet bewust van onze behoeften en de mogelijkheden om die in te willigen. Zodra we daar wel contact mee hebben, veranderen we en staan we meer in verbinding met onszelf. Van daaruit kan dan de verbinding met anderen ontstaan. En dat levert organisaties meer profijt op.

FullSizeRender-9 kopieMensen gaan meer dan eens niet open, maar met doelen in hun achterhoofd, een gesprek voeren. Als je ergens mee zit en je wilt hierover een gesprek voeren, formuleer dan geen concreet einddoel. Als je bezig bent met een einddoel, dan wil je iets bereiken. En dan gaat de ander met de hak in het zand zitten, omdat hij voelt dat er iets “moet”. Mensen willen niet gedwongen worden.

Er is ook geen goed en fout. We hebben net de periode van eindejaarsgesprekken achter de rug. Dit soort gesprekken worden onder het mom van feedback gevoerd en daar jeuken mijn handen van. Er zijn zoveel mensen die in zak en as gaan zitten omdat ze iets “fout” zouden hebben gedaan.

 

Goed en fout gedrag bestaan dus niet, volgens jou. Daar kan ik me in vinden, maar ik vind het lastig bij extreem schadelijk gedrag. Hoe kijk jij naar moord en seksueel geweld of naar Hitler en wat hij heeft aangericht? Is dat niet fout?

Fout en goed zijn concepten waarmee wij eeuwenlang zijn opgegroeid. Het resultaat daarvan is dat we geleerd hebben dingen vast te zetten in deze concepten. En we benaderen deze concepten als absolute waarheden. En wat de ene mens goed noemt, etiketteert een andere mens als fout. Hoe zit dat dan? Ik wil me zo graag beperken dat het waarnemen van feiten en dan ervaren wat dit met mij doet. Hoe ik me daarbij voel en hoe dat feit beantwoord aan mijn behoeften op dat moment.

Van wat bijvoorbeeld Hitler heeft gedaan en heeft laten doen, walg ik omdat het mijn behoeften aan menswaardigheid, zingeving, gelijkwaardigheid en respect voor het leven niet invult. En daar wil ik het voor mijzelf bij laten. Dan leg ik er geen label op. Ik wil geen discussies meer voeren. Ook hierover niet. Discussies gaan voor mij over winnen en verliezen en ik wil geen verliezers meer creëren. Ik zoek liever de dialoog. Mijn overtuiging dat iets fout is, geeft me een voorinstelling in de ontmoeting en dat wil ik niet. Dat laat onverlet dat ik met alles wat in mij is wil bijdragen aan een wereld waarin ieders behoeften, dus ook menswaardig leven, ertoe doet!

Ieder mens is zelf eigenaar van zijn of haar innerlijke wereld. Dat betekent eigenaarschap, en daarom verantwoordelijkheid voor eigen ervaringen, behoeften en gevoelens. Dat proces van behoeften ervaren en gevoelens die daarbij opkomen zit geheel in mij en dat betekent daarom dat ik mijn eigen gevoelens genereer. Let maar eens op: Bij eenzelfde gedrag begint de een te huilen en de ander wordt boos. Een derde lacht. Hoezo kan één iemand verantwoordelijkheid dragen voor die diversiteit aan reacties?

Het is dan ook voor mij niet zo dat iemand mij boos maakt. “Hoezo maak jij me niet boos, dat doe je toch?,” dat hoor ik vaak tijdens een training. Alleen is iemand anders nooit verantwoordelijk voor jouw boosheid, dat ben je zelf. Gedrag van iemand anders kan slechts een aanleiding zijn. Hetzelfde geldt voor geluk. Niemand is verantwoordelijk voor je geluk, alleen jijzelf.

Ik besef ook dat het uitwerken van grote thema’s als waar we net over gesproken hebben verder gaan dan een blog aan ruimte biedt. Voor wie meer wil weten nodig ik uit zich in het gedachtegoed Geweldloze of Verbindende Communicatie te verdiepen.”

 

FullSizeRender-3 kopie 20

Auteur: Angela Pagonidis

in categorie BLOG, portretten / interviews

Reageer