HOE KUN JE EMPATHIE VERSTERKEN?

07/09/2015

Empathie en verbinding zijn de sleutels voor effectieve communicatie, meer creativiteit en hechte (werk)relaties. Dat is waar ik in geloof en waar ik voor sta.

We zijn sociale dieren. Onze hersenen zijn gemaakt voor sociale verbinding, zodat we kunnen functioneren in groepen en een positieve bijdrage kunnen leveren aan het leven van anderen en onszelf. Het talent voor empathie en verbinding hebben we dus allemaal in huis. Het mooie is dat je dit talent ook kunt versterken. Een manier om empathie te versterken is je te laten inspireren door de levens van anderen via literatuur, kunst, media en film. De kracht van verbeelding en hoe je daarmee verrijkt, daar gaat deze blog over.

 

KRACHT

Roman Krznaric, de auteur van “Empathy, why it matters, and how to get it” is een website begonnen met tips voor boeken en films die je stimuleren tot empathie: Empathy Library. Ik geloof net zoals Krznaric dat verhalen en beelden kunnen leiden tot grote veranderingen in hoe je naar mensen en de wereld kijkt. En soms zelf sociale veranderingen, zoals het stoppen van de Vietnamoorlog.

KimPhuc

De Vietnamoorlog speelde zich af in een tijd waarin de massamedia tot bloei kwamen. Via televisie en kranten kwam de oorlog de huiskamers binnen. De gruwelijke oorlogsbeelden leidden tot een enorme protestbeweging in Amerika en andere Westerse landen. Eén van de meest invloedrijke beelden is die van het blote meisje dat gillend op ons af komt rennen, met een vlammenzee en soldaten op de achtergrond. Iedereen kent dit “napalmmeisje”. Onder druk van de publieke opinie besloot de Amerikaanse regering uiteindelijk om zich geleidelijk terug te trekken uit Vietnam. Zo krachtig kunnen beelden dus zijn.

Anno 2015 is er social media. De foto van Aylan Kurdi is in een rap tempo de hele wereld over Aylan-Kurdi-628x328gegaan. Er zijn mensen die vluchtelingen willen opnemen in hun huis, demonstaties en discussies op facebook en twitter. Het lijkt erop dat ook dit beeld voor een sociale verandering gaat zorgen. Een verandering in hoe we naar vluchtelingen en hun problematiek kijken, richting een menselijker beleid. Of ben ik te optimistisch? De tijd zal het uitwijzen.

 

MIJN UITNODIGING…

Ik zou je willen uitnodigen om na te denken over de beelden en verhalen die jouw kijk op dingen en mensen veranderd hebben of je meer inlevingsvermogen hebben gegeven. Het lijkt me leuk als je ze bekend maakt via een reactie. Ik ben ook benieuwd naar het waarom. Zou je me die willen laten weten?

Hieronder tref je, zonder rangorde, mijn top 5.

 

Menselijk zijn

schindlers_listSchindler’s list van Steven Spielberg is in mijn optiek de mooiste film over de tweede wereldoorlog. De Duitse Oskar Schindler heeft het leven van 1100 Joden in Polen gered door ze op zijn werknemerslijst te zetten. Aanvankelijk deed hij dit omdat ze goedkope werkkrachten waren. Doordat hij direct werd geconfronteerd met de onmenselijke behandeling van de Joden, verandert zijn berekende gedrag in compassie. Naast een treffende weergave van de gruwelijkheden van de Nazi’s, verbeeldt de film heel mooi hoe Schindler verandert als hij Joden als mensen begint te zien.

Het creëren van vijandsbeelden en sociale uitsluiting is een tactiek om menselijkheid te doden. Ook nu zijn er genoeg voorbeelden te bedenken waarin dit gebeurt. We maken bijvoorbeeld beleidsmatig een onderscheid tussen economische gelukszoekers en vluchtelingen. Als je als mens vlucht voor vervolging of oorlog kun je (tijdelijk) asiel krijgen in Nederland, maar als je vlucht voor honger en hopeloosheid niet.

 

Geen overmatige beïnvloeding door anderen

JagtenDe film Festen van Thomas Vinterberg laat zien hoe een verkeerd geïnterpreteerd signaal betreffende kindermisbruik leidt tot een heksenjacht op een leraar in een klein dorp. Na zijn overigens ook geweldige film Festen over seksueel misbruikt vertelde een psychiater hem dat Vinterberg ook het andere verhaal moest laten zien, het verhaal van mensen die onterecht beschuldigd en veroordeeld worden. Dit verhaal wordt vaak niet geloofd. Ikzelf heb trainingen gegeven in de aanpak van kindermishandeling, voor mij was de film een eyeopener. Ik heb hierna extra benadrukt hoe belangrijk het is om zorgvuldig te signaleren en de waarheid te onderzoeken.

In deze film zie je wat het effect is van de veroordelingen en sociale uitsluiting op de psyche van de leraar. Zijn eenzaamheid, machteloosheid en wanhoop worden hartverscheurend in beeld gebracht. Zelfs na zijn naamzuivering zal zijn leven nooit meer hetzelfde zijn als voorheen. De film toont de schadelijke impact van vooroordelen en massahysterie, alvorens de echte waarheid aan het licht komt. Het is belangrijk om je als mens niet overmatig te laten beïnvloeden door de meningen en emoties van anderen.

 

Door anderen te helpen, help je jezelf

van de koele meren‘Van de koele meren des doods’ van Frederik van Eeden stond op mijn verplichte boekenlijst. Veel literatuurklassiekers vond ik doodsaai, maar deze greep me naar het hart. Ik heb het boek in een ruk uitgelezen. Ik werd meegevoerd in de wereld van Hedwig Marga de Fontayne en haar tragiek. Ze is sensitief en kan haar leven niet helemaal aan. Als haar dochtertje overlijdt na een ongelukkige relatie, krijgt ze een psychose. Ze vertrekt naar Parijs waar ze in een psychiatrische inrichting belandt. Daar raakt ze verslaafd aan de morfine en ze wordt prostituee. Uiteindelijk laat ze zich weer opnemen om af te kicken. In het ziekenhuis helpt een zuster Paula haar problemen te boven te komen. Na haar herstel keert Hedwig terug naar Nederland, waar zij op het platteland een nederig boerenbestaan opbouwt. Door andere boeren in de omgeving te helpen, vindt zij op een bescheiden manier weer haar geluk.

De weg van herstel is voor haar een bescheiden leven en zorgzaamheid voor anderen. Door anderen te helpen, helpt zij zichzelf. Zo kan zij weer in contact staan met haar hart. Dat is wat Van Eeden, die naast schrijver ook psychiater was, aan de lezer wil vertellen.

 

Liever gelukkig zijn, dan gelijk hebben

14-marshall-b.-rosenbergNonviolent Communication, de filosofie van Marshall Rosenberg heeft mij bewust gemaakt van de kracht van verbindende communicatie. Voor mij voelde het in eerste instantie kunstmatig aan, alsof ik een nieuwe taal moest leren. Door me bewust te zijn van alle mechanismes waarmee je anderen en ook jezelf kunt veroordelen, ben ik me krachtiger gaan voelen. Ik heb nu de tools om het anders te doen, met meer empathie voor anderen. Ik ben me ook bewust geworden van de variëteit aan gevoelens en sta meer en meer in contact met mijn behoeften. Hierdoor is mijn contact met anderen verbetert. Ik ben ook niet meer te trots om een conflict uit te praten of om mijn gelijk te willen halen, wat ikzelf als een grote doorbraak zie. Zijn standaardwerk ‘Geweldloze Communicatie’ is een houvast voor iedereen die meer in verbinding en met compassie wil leven. ‘Gelijk hebben of gelukkig zijn’, een lang, inspirerend interview van de Berlijnse journaliste Gabriele Seils met Rosenberg, vind ik alleen veel prettiger om te lezen. Dat boek voelt minder als een lesboek en raad ik daarom elke scepticus aan.

 

De moed om kwetsbaar te zijn

Dat het leven gruwelijk kan zijn, vol conflicten en teleurstellingen, moge duidelijk zijn. Hier gaan ook de meeste boeken en films over. Maar er is hoop en romantiek. ‘Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain’ van Jean-Pierre Jeunet gaat over de jonge vrouw die op een dag besluit om het leven van de mensen om haar heen gelukkiger te maken. En dat is inspirerend. Uiteindelijk overwint ze ook haar eigen verlegenheid en angst, en benadert ze de jongen waar ze een oogje op heeft. Een happy end en daar werd ik blij van.

“Voilà, ma petite Amélie, vous n’avez pas des os en verre. Vous pouvez vous cogner à la vie. Si vous laissez passer cette chance, alors avec le temps, c’est votre cœur qui va devenir aussi sec et cassant que mon squelette. Alors, allez y, nom d’un chien!”

“Ziedaar mijn kleine Amélie, uw beenderen zijn niet van glas. U kunt de mokerslagen van het leven aan. Als u deze kans laat lopen, wordt uw hart uiteindelijk zo droog en broos als mijn skelet. Zo, ga verdorie!”

Een mooie quote om mee te eindigen. Naast empathie en verbinding heb je in het leven moed nodig. De moed om kwetsbaar te zijn en je open te stellen voor anderen.

 

Auteur: Angela Pagonidis

 

Reageer